Pnömatik sistemlerin beyni olarak kabul edilen yön denetim valfleri,
basınçlı havanın akışını başlatmak, durdurmak ve yönlendirmek için kullanılır. Doğru
valf
seçimi (3/2, 5/2, 5/3), silindir hareketlerinin hassasiyetini ve sistemin enerji
verimliliğini doğrudan etkiler. Bu rehberde, valf tiplerini, çalışma prensiplerini ve
ISO
sembollerini inceliyoruz.
Valf Seçiminde Altın Kural
Silindir çapına ve hız ihtiyacına uygun Debi (Kv/Cv) değerine sahip
valf seçilmelidir. Küçük valf silindiri yavaşlatır, gereğinden büyük valf ise
maliyeti
ve hava tüketimini artırır.
1. Yön Denetim Valfi Tipleri
Pnömatik valfler, yol (port) sayısı ve konum (pozisyon) sayısına göre sınıflandırılır.
En
yaygın kullanılan tipler şunlardır:
1.1. 3/2 Yollu Valfler
Tek etkili silindirleri kontrol etmek veya pilot sinyali göndermek için
kullanılır. 3 port (Giriş, Çıkış, Egzoz) ve 2 konuma sahiptir.
- Normalde Kapalı
(NC): Başlangıçta hava geçişi yoktur, sinyal gelince açılır.
- Normalde Açık
(NO):
Başlangıçta hava geçer, sinyal gelince kapanır.
1.2. 5/2 Yollu Valfler
Çift etkili silindirlerin ileri-geri hareketini sağlamak için standart
seçimdir. 5 port (1 Basınç, 2-4 İş, 3-5 Egzoz) ve 2 konuma sahiptir.
- Monostabil (Yay Dönüşlü): Sinyal kesildiğinde valf
başlangıç konumuna döner. Güvenlik gerektiren uygulamalarda tercih edilir.
- Bistabil (Çift
Bobinli):
Son sinyal konumunda hafızalı kalır. Enerji kesilse bile silindir konumunu korur.
1.3. 5/3 Yollu Valfler
Silindiri ara pozisyonlarda durdurmak veya acil durumda güvenli konuma
almak için kullanılır. 3. konum genellikle merkez konumdur.
| Merkez Tipi |
Fonksiyon |
Kullanım Alanı |
| Merkezi Kapalı (Closed
Center) |
Tüm portlar kapalıdır. Silindir olduğu yerde
kilitlenir. |
Ara duruşlar ve hassas konumlandırma. |
| Merkezi Egzoz (Exhaust
Center) |
İş portları egzoza açıktır. Piston serbestçe
hareket ettirilebilir (Floating). |
Manuel müdahale gereken durumlar. |
| Merkezi Basınç (Pressure
Center) |
Her iki tarafa da basınç verilir. |
Pistonun ani hareketini önlemek için. |
2. Uyarı (Aktüatör) Yöntemleri
Valfin konum değiştirmesini sağlayan tetikleyici mekanizmadır.
Bobinli (Solenoid)
Elektrik sinyali ile kontrol. En
yaygın
otomasyon tipidir.
Pnömatik Pilot
Hava sinyali ile kontrol. Patlayıcı
(Ex-Proof) ortamlar için idealdir.
Mekanik/Manuel
Buton, kol veya makara ile kontrol.
Operatör panellerinde kullanılır.
3. ISO Sembollerini Okuma
Pnömatik devre şemaları, standartlaştırılmış ISO 1219 sembolleri ile çizilir. Sembolleri
okurken:
-
Kareler
konum sayısını gösterir (2 kare = 2 konum).
-
Oklar
akış yönünü gösterir.
- "T"
harfi kapalı yolu ifade eder.
-
1 (P):
Basınç Girişi, 2/4 (A/B): İş Çıkışları, 3/5 (R/S):
Egzoz.
"Sistem tasarımında en sık yapılan hata, sadece port ölçüsüne (1/4", 1/2") bakarak
valf
seçmektir. Asıl belirleyici olan, valfin iç yapısının izin verdiği akış katsayısıdır
(Kv)."
— BRS PROSES Teknik Ekibi
